Stel je voor dat je als thuiswerkende zzp’er jarenlang verlies lijdt op een startend project of een nevenactiviteit. Je vult netjes je aangifte inkomstenbelasting in en de Belastingdienst gaat hier klakkeloos mee akkoord. Jaren later valt er plotseling een blauwe envelop op de mat. De inspecteur heeft zich bedacht, bestempelt jouw werkzaamheden met terugwerkende kracht als hobby, en eist via een navorderingsaanslag het belastinggeld terug. Mag dat zomaar? Wij doken in de recente jurisprudentie en het antwoord is een keiharde nee, mits de fiscus zelf heeft zitten slapen.
Als autoriteit op het gebied van thuiswerken en modern ondernemerschap zien wij dat veel freelancers en kleine ondernemers zich snel geïntimideerd voelen door de Belastingdienst. Toch heb je meer rechten dan je denkt. Een recente uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden laat haarscherp zien dat de Belastingdienst niet zomaar kan navorderen als zij zelf hun werk niet goed hebben gedaan. Dit principe, ook wel ambtelijk verzuim genoemd, is een cruciale bescherming voor jou als belastingplichtige.
Het verschil tussen een hobby en een bron van inkomen
Om te begrijpen hoe deze fiscale bescherming werkt, moeten we eerst kijken naar hoe de Belastingdienst jouw activiteiten beoordeelt. Wanneer je vanuit huis een bedrijf start, moet je voldoen aan de eisen voor een zogeheten bron van inkomen. Doe je dit niet, dan ziet de fiscus jouw werk als een liefhebberij of hobby en mag je zakelijke kosten en verliezen niet aftrekken van je andere inkomsten.
Volgens de wet zijn er drie voorwaarden waaraan je moet voldoen. Je moet deelnemen aan het economisch verkeer, je moet het doel hebben om voordeel te behalen, en er moet sprake zijn van een objectieve voordeelsverwachting. Vooral dat laatste punt zorgt vaak voor discussie. Dit betekent simpelweg dat je redelijkerwijs mag verwachten dat je activiteiten op termijn winst gaan opleveren. Als je jaar in, jaar uit alleen maar verlies draait en je omzet zelfs terugloopt naar nul, dan zal een rechter uiteindelijk oordelen dat er geen sprake meer is van een bron van inkomen.
Dit is precies wat er gebeurde bij een ondernemer die een autohandel runde naast zijn baan in loondienst. Van 2011 tot 2017 behaalde hij uitsluitend negatieve resultaten. Het hof oordeelde terecht dat zijn autohandel vanaf 2017 geen bron van inkomen meer was. Toch kreeg de Belastingdienst ongelijk toen zij de aanslag over het jaar 2016 wilden terugdraaien. Hoe kan dat?
Fiscale bescherming is geen privilege, maar een recht. De fiscus mag haar eigen nalatigheid niet op jouw rekening schrijven.
— Jesse Scherpen
De strenge onderzoeksplicht van de inspecteur
Hier komt de onderzoeksplicht van de belastinginspecteur om de hoek kijken. Wij benadrukken altijd dat jij als thuiswerkende professional verantwoordelijk bent voor een kloppende administratie, maar de Belastingdienst heeft ook een wettelijke taak. Een inspecteur mag in principe uitgaan van de juistheid van de gegevens in jouw aangifte, mits hij deze met normale zorgvuldigheid beoordeelt.
Maar let op, als er ook maar enige aanleiding is om in redelijkheid te twijfelen aan jouw aangifte, dan is de inspecteur verplicht om nader onderzoek te doen voordat hij de definitieve aanslag vaststelt. Dit is een fundamenteel recht dat perfect aansluit bij eerdere maatschappelijke discussies, zoals te lezen is in een rapport van de Belastingdienst over rechtsbescherming voor zzp’ers, waarin de roep om eerlijkere behandeling van kleine ondernemers centraal staat.
In de zaak van de autohandelaar stond vast dat hij al sinds 2011 onafgebroken verlies leed. De inspecteur had het dossier van 2016 simpelweg moeten vergelijken met de belastingaangiften uit de voorgaande jaren. Als hij dat had gedaan, had hij direct moeten zien dat de ondernemingsverliezen hoogst twijfelachtig waren. Door de aangifte over 2016 blindelings te accorderen zonder vragen te stellen, beging de inspecteur een ambtelijk verzuim. Hij was nalatig.
Geen nieuw feit betekent geen navordering
De kern van deze bescherming ligt in de spelregels rondom navorderen. Een inspecteur mag alleen een eerdere aanslag corrigeren via een navorderingsaanslag als hij beschikt over een nieuw feit. Een nieuw feit is informatie die de inspecteur niet wist en redelijkerwijs ook niet had kunnen weten toen hij de oorspronkelijke aanslag vaststelde.
Zodra de inspecteur de informatie al in zijn bezit had, of deze had kunnen ontdekken door simpelweg in jouw dossier te kijken, vervalt het recht op navordering. In dat geval spreken we van ambtelijk verzuim. De fiscus mag de gevolgen van haar eigen haastige of slordige werk niet zomaar afwentelen op de ondernemer. Voor de thuiswerker die wellicht af en toe worstelt met complexe fiscale regels, biedt dit een enorme dosis rechtszekerheid.
Aanbevolen producten
Praktische stappen voor de thuiswerkende ondernemer
Hoewel ambtelijk verzuim je kan beschermen tegen late claims, is het uiteraard beter om conflicten met de Belastingdienst helemaal te voorkomen. Wij raden je aan om proactief te handelen. Hier zijn de belangrijkste stappen die je vandaag nog kunt nemen om jouw fiscale positie te versterken.
- Onderbouw je winstverwachting: Maak een helder ondernemingsplan, zelfs voor een kleine nevenactiviteit. Als je verlies draait in de opstartfase, is dat geen probleem, zolang je maar kunt aantonen hoe en wanneer je verwacht winstgevend te worden.
- Reageer op verzoeken: In de behandelde rechtszaak negeerde de ondernemer brieven van de inspecteur. Doe dit nooit. Als de fiscus om opheldering vraagt, stuur dan tijdig de gewenste documenten op. Het niet reageren kan in je nadeel werken bij een eventueel beroep op het vertrouwens- en motiveringsbeginsel.
- Houd privé en zakelijk gescheiden: Zorg voor een strakke administratie. Met de naderende wijzigingen en de nieuwe wetgeving rondom zzp tarieven in 2026, wordt de controle op schijnzelfstandigheid en uurtarieven alleen maar strenger. Een professionele, gescheiden administratie is je beste verdediging.
- Check je aanslag direct: Controleer altijd of de definitieve aanslag overeenkomt met je ingediende aangifte. Vraag je boekhouder of accountant om hier met een scherp oog naar te kijken.
Het vertrouwensbeginsel is lastig te bewijzen
Je vraagt je misschien af of je er niet gewoon op mag vertrouwen dat je goed zit, als de Belastingdienst jouw aangifte jarenlang zonder vragen accepteert. Dit wordt het vertrouwensbeginsel genoemd. Toch waarschuwen wij ervoor om hier niet te snel op te leunen.
Rechters zijn hier namelijk heel terughoudend in. Het simpelweg volgen van een aangifte door een inspecteur wekt juridisch gezien nog geen opgewekt vertrouwen. Daarvoor is meer nodig, zoals een expliciete, schriftelijke toezegging van de inspecteur dat hij een bewuste keuze heeft gemaakt over jouw specifieke situatie. Ga er dus niet vanuit dat iets is toegestaan, puur en alleen omdat je er eerder niet voor op je vingers bent getikt.
Conclusie over jouw fiscale rechtsbescherming
Als thuiswerkende ondernemer of freelancer brengt de vrijheid van het ondernemen ook verantwoordelijkheden met zich mee. Het opbouwen van een winstgevende onderneming kost tijd en soms gaat dat gepaard met aanloopverliezen. De Belastingdienst controleert streng of jouw onderneming wel levensvatbaar is, maar zij moeten zich daarbij wel aan hun eigen procedures houden.
De uitspraak van het gerechtshof bewijst dat de rechtsstaat werkt en dat ambtelijk verzuim de burger beschermt. Heeft de inspecteur de gegevens uit jouw eigen dossier genegeerd en verzuimd om op tijd vragen te stellen? Dan kan hij niet jaren later alsnog een navorderingsaanslag opleggen wegens het ontbreken van een nieuw feit. Zorg dat je administratie een ondoordringbaar fort is, ken je rechten en laat je niet zomaar afschepen bij een onterechte belastingclaim.
